Posts tonen met het label Benjamin Moser. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Benjamin Moser. Alle posts tonen

maandag 16 november 2026

Antizionisme, een Joodse geschiedenis – Benjamin Moser (boekbespreking door Björn Roose)

Antizionisme, een Joodse geschiedenis – Benjamin Moser (boekbespreking door Björn Roose)
Voor wie zou denken dat er in onze ‘moderne’ wereld - een wereld waarin we zogenaamd vrij mogen denken, een wereld waarin we (geografisch voor het grootste deel) zogenaamd ook vrij mogen spreken - geen taboes meer zijn: neem eens het woord ‘Israël’ in de mond tijdens een beschaafde conversatie. Je ziet de schilden omhoog gaan, de speren geheven worden, hier en daar iemand in een loopgracht duiken; de stilte valt in. Als je op dat moment zo slim bent dat woord ‘Israël’ aan te vullen met ‘is fantastisch!’, gaat de stilte van ongemakkelijk naar lichtelijk opgelucht – er kan altijd nog een ‘Maar…’ volgen na ‘fantastisch!’ -, maar zelfs als je het onderwerp vervolgens laat vallen, blijft het ergens in de lucht zweven, zoals in de fantasie van zij die aan hen geloven de goden dat doen die op en rond dat land ontstonden, die van de christenen, die van de joden, die van de moslims. ‘Israël’ is niet iets waar je over wil discussiëren, ‘Israël’ is een onderwerp dat met de grofste wapens van tafel zal worden geveegd. Wie in zo’n beschaafde conversatie niet gelijk wil gesteld worden aan ‘die met hun Palestijnensjaals’ (alsof de deelnemers aan de conversatie ook maar één iemand met zo’n sjaal voldoende kennen om meer te kunnen zeggen over zijn gedachten dan dat ze op een of andere manier de reden zijn waarom ze – o, gruwel – op straat beginnen roepen van ‘Free Palestine!’ of ‘From the river to the sea, Palestine shall be free!’), houdt zijn mond over ‘Israël’. Wie niet wil geconfronteerd worden met het dodelijkste wapen dat er is, de ‘vraag’ (het verwijt dus) of je ‘misschien voor de moslims bent’, denkt er zelfs niet aan het woord uit te spreken. Wie niet wil afgeserveerd worden als extreem-links, zelfs al is ie op z’n minst radicaal-rechts en weten zijn gesprekspartners dat ook, bant de mogelijkheid om over ‘Israël’ te denken definitief uit zijn gedachten. ‘Israël’ is alleen maar een probleem in die zin dat ‘moslims’ er niet mee kunnen leven en dat probleem dient opgelost te worden door die ‘moslims’ buiten spel te zetten.

Met dat soort simplismen wordt iedere discussie over ‘Israël’ ofwel bij voorbaat onmogelijk gemaakt, ofwel razendsnel kortgesloten. Waarom? Omdat iedere werkelijke discussie over ‘Israël’ onvermijdelijk tot gevolg heeft dat je er moét over nadenken. Omdat in dat geval al snel de zwart-wit tegenstelling onzin blijkt te zijn. Omdat de tegenstelling in jezelf blijkt te zitten.

Wie onvoorwaardelijke fan is van ‘Israël’ omdat er een ‘rechtse’ regering aan de macht is, dient zichzelf de vraag te stellen of hij ‘tegen’ die staat was toen daar nog een ‘linkse’ regering aan de macht was, en dat wéér zal zijn als er – en dat gebeurt vroeg of laat – opnieuw een ‘linkse’ regering aan het roer van het land zal staan. Wie een absolute hekel heeft aan ‘Israël’ omdat er een ‘rechtse’ regering – en er lijken al tijden geen andere meer geweest te zijn – de dans leidt, moet zichzelf afvragen of hij dan ‘voor’ die staat zal zijn als een ‘linkse’ regering het overneemt en of hij dat ook was toen ‘linkse’ regeringen er nog de dienst uitmaakten. Wie zijn mening over ‘Israël’ zou laten afhangen van welke regering daar aan de macht is, moet zich afvragen of dat een werkelijk verschil maakt in de manier waarop ‘Israël’ met zijn buren omgaat, in de grondvesten van de staat, in de voorziene toekomst ervan. Wie zijn mening over ‘Israël’ zou laten afhangen van z’n eigen links/rechts-oriëntatie, dient eens ernstig na te denken over wat die oriëntatie inhoudt, over wat ‘links’ en ‘rechts’ dezer dagen voorstellen, over de mate waarin hij zich daarin voelt passen en wíl inpassen.

Wie niet aan ‘links’ of ‘rechts’ doet, wie die etiketten beschouwt als overtollige ballast, wie z’n mening over ‘Israël’ laat bepalen door z’n mening over degenen die zich rond ‘Israël’ bevinden, wie zich met andere woorden aan de kant van ‘Israël’ schaart omdat hij tégen ‘de moslims’ is – een fenomeen dat, meestal maar niet altijd om verschillende redenen, zowel ter linkerzijde als ter rechterzijde voorkomt –, staat voor hetzelfde probleem. Is hij tegen ‘de moslims’ omdat ze een ‘achterlijk’ geloof aanhangen, dan moet hij zich eens verdiepen in de ‘achterlijkheid’ van het joodse geloof én het christelijke, want ook dié bestaat. Is hij tegen ‘de moslims’ omdat ‘ze’ hun geloof opdringen aan een ander, dan moet hij zich verdiepen in de joodse gemeenschappen die – sinds het ontstaan van ‘Israël’ steeds minder – vele eeuwen lang bestaan hebben in in meerderheid islamitische landen én in de visie van ‘de joden’ op christenen én moslims. Is hij een fan van ‘Israël’ omdat hij kiest voor de minste van twee kwaden, dan stelt hij zich beter de vraag hoe zijn schaalverdeling werkt en of die keuze werkelijk een goede is. Wenst hij, daarmee onvermijdelijk partij kiezend, geen partij te kiezen omdat een dode jood een goede jood is en een dode moslim een goede moslim (altijd winst!), dan kan hij zich beter afvragen wat hem onderscheidt van de beulen die slechts een deel van die mening zijn toegedaan.

Een lange inleiding, dit alles, om Antizionisme van Benjamin Moser te introduceren. Een inleiding waarin ik ‘Israël’ steeds tussen aanhalingstekens heb gezet omdat zelfs het begrip van wat Israël is misbruikt wordt door het zionistische kamp. Een inleiding waarin ik de nadruk heb gelegd op de verplichting na te denken, want dat heeft niet alleen Benjamin Moser gedaan, maar ook het dozijn antizionisten die hij in dit boek voorstelt, alvorens ze antizionist werden. Een inleiding waarin ik het ook wel een beetje over mezelf heb: ooit was ik onvoorwaardelijke fan van ‘Israël’, baken van beschaving, eeuwig slachtoffer van die smerige moslims; tegenwoordig ben ik, met dank aan vooral de ‘rechtse’ regeringen die in die staat al tijden de dienst uitmaken, van dat ‘denkpatroon’ af, zonder daarom onvoorwaardelijke fan van ‘de moslims’ geworden te zijn, en mezelf met de jaren minder definiërend als ‘rechts’ zonder evenwel ‘links’ geworden te zijn. Ik wist een en ander over antizionisme, ik wist een en ander over kritiek bij ‘de joden’ op ‘Israël’, ik wist een en ander over de ontstaansgeschiedenis van de moderne staat met die naam, maar ik heb ook ontzettend veel bijgeleerd door het lezen van dit boek, mijn meningen nog bijgesteld, mijn overtuigingen van een meer feitelijke basis kunnen voorzien. Ik kan dan ook de eigenlijke bespreking van dit boek, verschenen bij Uitgeverij De Arbeiderspers in 2026, beginnen met de aanbeveling het zeker te lezen. Doch ik kan alleen maar hópen dat wie zich nu aan de kant bevindt die zich om een of andere reden onvoorwaardelijk achter ‘Israël’ schaart, dat ook daadwerkelijk zal willen. Er zijn immers véél moeilijke dingen in het leven, maar jezelf toelaten van een makkelijke keuze af te wijken, is de moeilijkste. Vooral als Hitler om de haverklap van onder het stof gehaald wordt: “Toen nog maar drie jaar na Hitlers nederlaag de staat Israël werd gesticht, was dit zo’n onwaarschijnlijke triomf, zo wonderbaarlijk, dat het bijna het monsterlijke offer van de zes miljoen leek te rechtvaardigen. Hitler bewees de juistheid van Herzls stelling dat de Joden in de landen van niet-Joden nooit veilig konden zijn. En wat daarna gebeurde, bewees wat Herzl ook had gezegd, namelijk: ‘Wen ihr wollt, ist es kein Märchen.’” Geen sprookje dus, Der Judenstaat van Theodor Herzl: “De Joden worden erin gedefinieerd als ein Volk. In de negentiende eeuw had dit woord politieke en vooral ook raciale associaties, waardoor het botste met de traditionele definitie van ‘Joden’ als de leden van een geloofsgemeenschap. Het pamflet stelt dat het antisemitisme niet door middel van assimilatie noch op enige andere manier kan worden uitgeroeid, en dat de enige oplossing voor de Judenfrage, het Joodse vraagstuk, eruit bestond om de Joden opnieuw samen te brengen in een moderne, onafhankelijke natiestaat met een eigen grondgebied.” Een beetje belezen mens ziet het al komen: ein Volk, ein Reich en, jawel, ein Führer. Een Führer zijnde Herzl zelf. Of zoals Moser de Herzl-biograaf Derek Penslar citeert: “Herzl stelde zichzelf voor als een groot staatsman, die zijn voorwaarden oplegde aan Hirsch en andere rijke Joden, mensen die hij altijd had benijd en veracht. Hij schreef dat hij een almachtige leider zou zijn en in de toekomstige Joodse staat onvoorwaardelijke gehoorzaamheid zou afdwingen. Met het oog op het welzijn van de staat en de ‘zelfbevruchtiging van de natie’ zouden bankiersdochters aan ‘vitale jongemannen’ worden uitgehuwelijkt. Een ‘efficiënt opererende geheime politie’ zou toezien op Herzls veiligheid. De Joodse staat zou worden geleid door een herzliaanse dynastie; zijn vader Jakob zou de eerste senator van de Joodse staat zijn en zijn zoon Hans zou als doge fungeren. Herzl zag een kroningsplechtigheid voor zich, compleet met kurassiers, artillerie en infanterie, die ‘opmarcheren in met goud behangen galatenues’. ‘De doge zelf zal gehuld zijn in het schandelijke gewaad van de middeleeuwse getto-Jood: de puntmuts, het gele insigne. […] Pas in de tempel draperen we een vorstelijke mantel over zijn schouders en plaatsen we de kroon op zijn hoofd.’ Herzl huilde om de grootsheid van het visioen dat hem voor ogen stond en het vooruitzicht dat hij zijn zoon tot doge zou kronen. LIEFDE EN KUSSEN VOOR MIJN VADER-KONING, schreef Herzl in een telegram aan zijn zoon toen het knulletje zijn vierde verjaardag vierde.” Klinkt krankzinnig, maar dat is niet wat Herzl volgens Moser was: “Hij is onnadenkend, in die zin dat hij nergens over nadenkt. Zijn beweegredenen zijn volstrekt duidelijk. Zijn oplossingen van een kinderlijke eenvoud. Gedachten die bij anderen – bij iedereen – zouden opkomen, komen bij hem niet op. Het lijkt geen boze opzet. Ze komen gewoon niet bij hem op.” Zoals ze nog steeds niet opkomen bij zijn volgelingen, de zionisten, al zijn die zekerder van waar de Judenstaat moet liggen, zijnde daar waar hij nu ligt, en niet in bijvoorbeeld Argentinië, waar Herzl ook wel een mogelijkheid zag. Zoals hij een jaar of drie vóór hij aan zijn boek begon een mogelijkheid zag in “het idee (…) om de miljoenen Joden in het Oostenrijks-Hongaarse Rijk tot het katholicisme te bekeren”, iets wat, dixit Moser, “niet minder [zou betekenen] dan het ontbinden van het Joodse volk”. Wat voor Herzl niet echt een punt was, want Herzl had een hekel aan joden: “Herzl liet zich kennen als een van de grootste antisemitische extremisten van zijn tijd. ‘Ik heb zelf tot dusver slechts één echte antisemiet leren kennen,’ laat Arthur Schnitzler een Joods personage opmerken in zijn roman Der Weg ins Freie, die verscheen in 1908. ‘Ik kan voor u helaas niet verhelen […] dat hij een bekend zionistisch kopstuk was.’ Schnitzler laat duidelijk doorschemeren dat Herzls woorden zelfs voor een niet-Joodse antisemiet opzienbarend waren. Onder de Joden kwam niemand er ook maar bij in de buurt. Maar al vanaf het prille begin mikte het zionisme op antisemieten: probeerde hen voor zich te winnen, vleide hen. ‘De antisemieten zullen onze trouwste vrienden worden, de antisemitische landen onze bondgenoten,’ schreef Herzl. Deze opmerkingen maken het moeilijk te begrijpen dat hij zoveel volgelingen kon krijgen – en maken het eenvoudig te verklaren waarom zoveel Joden een instinctieve afkeer van het zionisme voelden.”

Wat echter niet hielp: “Er was één vraag in het bijzonder waar de schildwachten meteen bij werden geroepen en waarvoor je subiet over de ophaalbrug kon worden getrapt. Dit was de gevaarlijkste vraag, de vraag waaruit alle andere voortvloeiden: Hadden de Europese Joden het recht om Palestina over te nemen, een land dat tegen het einde van de negentiende eeuw tussen de 95 en 97 procent niet-Joods was – met een bevolking die, anders dan de Europeanen, de Joden nooit kwaad had gedaan – en dan, gesteund door de westerse imperiale machten, de autochtone bevolking van dat land te boycotten, te onderwerpen, te verbannen, etnisch te zuiveren en tot slachtoffer van een genocide te maken? Had Israël, met andere woorden, ‘bestaansrecht’? Zo’n vraag kon enkel opkomen bij fanatici, bij terroristen, donderden de zionisten dan. De woede die deze vraag losmaakte was theatraal, overdreven – en tegelijk onthullend. Die liet doorschemeren waarom en in welk opzicht Israël verschilde van andere landen. De meeste landen hebben wel een boze koningin – of bloeddorstige dynastie – die zich ergens diep in de kerkers van hun geschiedenis schuilhoudt. Deze persoonlijkheden of periodes roepen schaamte op. Maar ze behoren tot het verleden. Ze kunnen rustig besproken worden. Het verschil met Israël is dat zijn misdaden niet tot het verleden behoren. De staat werd gesticht in 1948, achtentwintig jaar voordat ik werd geboren. De Nakba van de Palestijnen, de etnische zuivering die gepaard ging met het ontstaan van de Israëlische staat, was geen eenmalige ramp. Ze is nooit gestopt. Haar slachtoffers lopen nog altijd rond, met de sleutels van hun gestolen huizen op zak. De dreiging tegen diegenen die het waagden dit onderwerp aan te snijden was reëel. Dit kan verklaren waarom zoveel mensen, zelfs diegenen die de vraag begrijpen, hebben geprobeerd om het antwoord uit de weg te gaan. In plaats daarvan compliceren ze de vraag. Ze wijzen erop dat er historisch gezien verschillende definities van het zionisme bestonden, dat er verschillende wegen voor open lagen. Baruch Spinoza, de grote beschermheilige van de Joodse paria’s, zei eens dat niets kon gebeuren behalve precies op de manier waarop het gebeurde, en die andere openliggende wegen was het zionisme niet ingeslagen – en ze hadden, denk ik, ook nooit echt opengelegen. Het openslaan van een boek van Herzl maakt duidelijk dat er, gesteld dat er al een kans bestond om zijn ideeën uit het sprookjesdomein weg te halen, maar één weg open lag om die te verwezenlijken. Of hij en zijn volgelingen het bestaan van het Palestijnse volk nu wel of niet erkenden, die mensen waren er gewoon. En hoeveel propaganda er ook tegen hen werd gevoerd, wat voor Sprachregelungen de kolonisators ook bedachten en aan anderen oplegden, net als elk ander volk zouden de Palestijnen hun land nooit aan een stelletje buitenlandse indringers hebben afgestaan.”

Die laatste zin zou eigenlijk een perfect einde zijn voor deze boekbespreking, iets waar de Sam van Rooys en andere zogenaamde volksnationalisten van deze wereld eens écht over moeten nadenken, iets waar iedereen die toch minstens inziet dat in Israël zelfs het excuus niet gebruikt wordt dat de ‘westerse’ imperiale mogendheden gebruikten om de wereld onder de voet te lopen (zijnde dat ze daar even de beschaving zouden gaan brengen waar ze zo weinig van wisten te demonstreren) eens over moet prakkezeren, maar ik moet u toch nog wat meegeven over wat volgt ná de inleiding, al zou die inleiding op zich al reden genoeg zijn om dit boek nogmaals aan te bevelen.

Wat volgt na die inleiding zijn namelijk twaalf ‘verhalen’ over leven en werk van evenzovele antizionisten. Antizionisten die vaak op een grovere manier verketterd zijn dan antisemieten. Antizionisten die zelf, stuk voor stuk, joods waren (of zijn). Antizionisten die ik voor het grootste deel niet kende tot ik dit boek las. Rabbi Aaron Samuel Tamares, Edwin Montagu, Ahmad Sadiq Saad, Hyman Judah Schachtel, Avi Shlaim, Maxime Rodinson, Felicia Langer, Helena Salem, Ronnie Kasrils, en Nan Goldin waren me stuk voor stuk onbekend, maar ik ben ook content elk van hen een beetje te hebben leren kennen via Benjamin Moser. Jacob Israël de Haan was me als schrijver wél bekend, al heb ik niets van hem in mijn boekenkasten zitten, maar ook over hem leerde ik in dit boek veel meer dan ik al wist. En Hannah Arendt, ach, Hannah Arendt: ik leerde haar kennen via het tijdschrift waar ik gedurende vele jaren voor schreef, TeKoS, haar en haar mentor/minnaar Martin Heidegger, verzamelde de jongste jaren een aantal boeken van en over haar, maar wist niet dat ook zij tot het antizionistische kamp ging behoren. Twaalf biografieën van tegendraadse mensen, mensen die leerden uit hun aanvankelijke, vaak louter culturele, dwaling richting zionisme, nóg een reden om dit boek te kopen.

Tamares, bijvoorbeeld, die “zich al in Volzjin aangetrokken [had] gevoeld tot het preherzliaanse zionisme, vooral waar het ging om het moderne Hebreeuws, en tijdens zijn eerste jaren in Milejczyce, in het midden van de jaren negentig van de negentiende eeuw, (...) steeds meer [ging] voelen voor dit mystieke ideaal”, maar “zijn versie had niets van doen met het seculiere nationalisme”, een eigenaardig nationalisme dat “waar andere nationalistische bewegingen imperialistische machten omver probeerden te werpen, probeerde (…) daar (…) aansluiting bij te vinden”. Tamares die aan de ballingschap een positieve betekenis toekende, want die “maakte van het judaïsme een wereldreligie in plaats van een lokale cultus”. Tamares die zich uitsprak “tegen het progressieve geloof in de wetenschap. Nergens was de technologische vooruitgang gepaard gegaan met morele vooruitgang.” Tamares die “al in 1897, een jaar na Herzls Judenstaat [schreef] dat het ‘bij niemand opkwam te vragen’ waarom de machten die de Joden vervolgden ‘hún wandaden moesten rechtzetten door buitenlands grondgebied, Ottomaans land, over te dragen, oftewel land van een rijk dat de Joden zelf niet vervolgde.” Tamares die inzag “dat het zionisme er niet naar streefde Joden een veilige haven te bieden”, maar “naar de overheersing van ‘een of ander ‘onbeschaafd’ volk dat stilletjes het land was binnengeslopen en er pas vijftienhonderd jaar woonde’: “Het was eropuit ‘dit ‘onbeschaafde’ volk dat er nu woonde te onderwerpen’, en dat ‘niet omdat Joden zelf moesten emigreren, maar om een Joodse ‘meerderheid’ te behalen en op die manier het ‘dominante volk’ te worden dat de oorspronkelijke Arabische bewoners van het land getalsmatig overtrof, zodat die een ‘getolereerde’ minderheid werden’.”

Of Edwin Montagu, die “oprechtheid en tactloosheid niet altijd uit elkaar [wist] te houden en (…) vaak zo openhartig [was] dat hij machtige vijanden tegen zich in het harnas joeg, zijn carrière te gronde richtte en zijn levensduur bekortte, terwijl zijn affaire met de minnares van de premier de Britse regering midden in een wereldoorlog ten val bracht”, maar toen “het er alle schijn van had dat de Balfourverklaring onvermijdelijk was, (…) zijn best [deed] om bij de formulering daarvan de positie te waarborgen van de negentig procent van de bevolking die nu opeens werd gereduceerd tot de ‘huidige niet-Joodse gemeenschappen’, door hun burgerrechten en religieuze vrijheden – met voorbijgaan aan hun politieke rechten – expliciet in de tekst te benoemen, en door erop te hameren dat het ‘nationaal tehuis’ de Joden buiten Palestina niet in gevaar mocht brengen”, een inspanning die helaas niet mocht baten.

Of Jacob Israël de Haan, schrijver van Pijpelijntjes, “de eerste Nederlandstalige homo-erotische roman”, maar ook van “zionistische poëzie”, die al snel na de Eerste Wereldoorlog naar “het Joods Nationaal Tehuis” emigreerde, maar er nog sneller achterkwam “hoe de verhoudingen lagen in Palestina” en daar luid en duidelijk over communiceerde: “‘De Joden willen niet gewoon bewoners zijn van een Arabisch land, maar daarover heersen,’ zei een door hem geciteerde Arabische journalist. In zijn krantenstukken meldde hij vaak hoeveel onrust Weizmann had teweeggebracht met zijn zinsnede – dat het land Joods moest worden, zoals Engeland Engels was – en vertelde dat zelfs christelijke Arabieren, die de Joden in eerste instantie welwillend tegemoet waren getreden, afstand namen van de excessen binnen het politieke zionisme. Ze maakten zich vooral kwaad om pogingen hun de Hebreeuwse taal op te dringen.” “We zijn wel een volk zonder land”, schreef hij, “Maar Palestina is niet een land zonder volk.” “De Haan werd de meest gehate vijand van de zionisten”, De Haan werd door een door de Hagana ingehuurde moordenaar neergekogeld toen hij de synagoge verliet.

Of Ahmad Sadiq Saad, die in 1947 in Caïro een boekje publiceerde met de titel Palestina in de klauwen van het kolonialisme en daarin “waarschuwde dat het belangrijk was deze nieuwe vorm van kolonialisme te herkennen – en te begrijpen dat Egypte weliswaar in beslag werd genomen door binnenlandse problemen, maar dat het een vergissing was om Palestina daar los van te zien. ‘De situatie in Palestina is in wezen niet anders dan die bij ons,’ verklaarde de auteur. ‘De patriottische Egyptenaar heeft er wellicht baat bij zich te bezinnen op de ontwikkelingen in Palestina, aangezien de verhoudingen daar kristalhelder zijn, zonder het gekonkel achter de schermen dat in Egypte meespeelt (…)’ Door tot in de details te beschrijven wat het kolonialisme in Palestina had aangericht, door het zionisme in verband te brengen met andere vormen van imperialisme en een profetische blik te werpen op de mogelijke consequenties van een onbeteugeld zionisme voor de Arabische wereld, heeft het boek de tand des tijds doorstaan als de scherpste Arabische uiteenzetting over het toenmalige zionisme.” Arabisch, maar niet islamitisch (al zou hij zich in 1957, omdat hij het vertikte om uit Egypte te vertrekken, alsnog bekeren tot de islam): “De naam op het omslag was Sadiq Saad, maar achter die onberispelijke Arabische en islamitische naam ging die van Isidor Salvador Saltiel schuil, een naam die dit boek in een heel ander verband zou plaatsen. Hij had een Sefardische vader die in Egypte was geboren, maar zijn grootouders kwamen uit Izmir en zijn moeder uit Odessa. Zijn gemengde stamboom – Sefardisch, Asjkenazisch, deels terug te voeren tot de Ottomaanse wereld en deels tot die van recentere immigranten – was kenmerkend voor de Joden uit Egypte”.

Of Hyman Judah Schachtel, een rabbijn uit New York, en het bestuur van de synagoge Beth Israel in Houston dat in 1943 een pagina met “grondbeginselen” aannam die al snel zouden vergeleken worden met de “Wetten van Jurenberg” (“als variant op die van Neurenberg”) en de opstellers ervan met “Adolf Hitler, de Ku Klux Klan en de Spaanse Inquisitie”, omdat in artikel twee van die “grondbeginselen” stond: “Wij zijn Joden omdat wij het Jodendom hebben aanvaard. Wij zien onszelf niet meer als een natie, maar als een geloofsgemeenschap en wij rekenen dan ook noch op een terugkeer naar Palestina, noch op een herstel van welke wetgeving dan ook aangaande de Joodse staat. Wij pleiten zonder enige terughoudendheid voor de scheiding van kerk en staat. Wij vormen geen land, geen nationaliteit en geen ras. Onze godsdienst is het Jodendom. Ons land is de Verenigde Staten van Amerika. Onze nationaliteit is Amerikaans. Onze vlag is de Stars and Stripes. Wij maken deel uit van het [sic] witte ras.”

Of Avi Shlaim, “in 1945 geboren als telg van een welgestelde familie uit Bagdad, in het hart van ‘de oudste, welvarendste en best geïntegreerde’ gemeenschap binnen de Arabische wereld” en “net als de meeste Iraakse Joden (…) in 1950 uit zijn vertrouwde omgeving weggerukt om de rest van zijn moeilijke jeugd vrijwel berooid in Israël door te brengen”, een feit veroorzaakt door een aantal tegen joodse doelen gerichte bomaanslagen in Bagdad, bomaanslagen die georchestreerd werden vanuit Israël en tot doel hadden van de Arabische joden in Irak ‘échte’ joden in Israël te maken, een doel waarheen de weg langs kampen leidde: “De Irakezen werden met DDT bespoten, en vervolgens afgevoerd naar afgelegen kampen, waarvan sommige met prikkeldraad waren afgezet. ‘De bittere ironie van Joden achter prikkeldraad kon vrijwel geen mens ontgaan.’”

Of… nee, ik laat het hierbij, want zelfs u kort meenemen langs de levens en lijdenswegen van Hannah Arendt, van wie kortgeleden bij Uitgeverij Jurgen Maas overigens een herziene herdruk verscheen van het in 2005 naar het Nederlands vertaalde Het zionisme bij nader inzien, van Maxime Rodinson, “De grootste antisemiet van Frankrijk” (althans volgens de zionisten), mensenrechtenactiviste Felicia Langer, journaliste Helena Salem, anti-apartheidsactivist (en later Zuid-Afrikaans minister) Ronnie Kasrils, en fotografe Nan Goldin, zal deze boekbespreking nog een stuk langer maken dan ze al is. Ik wil dus eindigen met een boodschap die ik al een paar keer meegaf: lees dit boek. En ga vervolgens eens grasduinen in de Selectieve bibliografie op het einde om daar nog een hoop interessante werken over het zionisme in te vinden. U kan er maar van leren. Ik heb dat per slot van rekening ook gedaan.

Björn Roose