De danstent – Jozef Simons (boekbespreking door Björn Roose)

Hoe De danstent, of toch het boek met die titel, van Jozef Simons ooit in mijn bibliotheek terechtkwam, is me – zoals in zovele gevallen – onbekend, maar het kwam er waarschijnlijk in te staan samen met de boeken rechts ervan: Naar Oberammergau, Mastentoppen, In Italië, Een sant in zijn land, en Simons’ bekendste werk Eer Vlaanderen vergaat. Dat laatste verscheen voor het eerst in 1927 onder het pseudoniem Ivo Draulans omdat Simons acties van belgicisten vreesde, maar mijn versie dateert uit 1944, net zoals die van De danstent, al was dat Simons’ reeds in 1913 voor het eerst gepubliceerde debuut.

Dat debuut werd in 1976 warempel verfilmd, maar ik durf toch hopen dat de film evenals de rest van Simons’ (al dan niet op goedkeuring van belgicisten kunnen rekenende) werken iets minder braaf is dan De danstent. In het begin van het verhaal, als hoofdpersoon Stafke het stoutmoedige idee opvat om een danstent (een mobiele disco, zeg maar) naar het dorp te brengen, heb je namelijk nog wel het idee dat dit een verhaal zou kunnen worden van vallen, opstaan en weer doorgaan, maar nadat de jaloerse concurrentie genoemde Stafke wel heeft proberen te dwarsbomen, maar daar zonder veel weerwerk van hem niet in geslaagd is, verwacht je dat al veel minder, en tegen dat in de laatste bladzijden een hevige storm de hele danstent vernield heeft, weet je al dat ook dat geen ramp zal zijn. Aan het einde heeft Stafke een hoop duiten, is iedereen in het dorp blij, is de concurrentie niet aan een hartinfarct gestorven, heeft de pastoor geen hel en verdoemenis gepredikt, en hoeft zelfs de eigenaar van de tent niet diep in zijn zakken te tasten, want die is uiteraard verzekerd en met verzekeraars wordt er verder in dit werkje geen rekening gehouden. Die moeten het maar weten, toch?

Zoals lezers van wat dan enigszins denigrerend ‘streekromans’ wordt genoemd, want behalve van een vergaan verleden – ik kan me vergissen, maar ik vermoed dat de familie Klessens uit Rijkevorsel de laatste ‘bron’ van zo’n tenten is en wie de videootjes opzoekt op Youtube zal tot de conclusie komen dat het publiek ervoor nauwelijks nog tot ‘de jeugd’ kan gerekend worden – getuigt dit boek van Simons ook van een intussen, misschien toen al ten dele, vergane streek. Vergaan in de tijd, vergaan in de ruimte ook, want de streek is niet alleen meer dan honderd jaar ouder geworden sinds Simons zijn boek geschreven heeft (of minder oud, als je het vanaf deze kant van de kijker beziet), maar is ook ruimtelijk veranderd. Ja, er zullen nog wel gehuchten zijn, maar gezien die door de band genomen óók gevuld zijn met forenzen en aangespoelden, met jongelui van elders en gepensioneerden van nog ergens anders, zal het dorpsgevoel ook dáár weg zijn, en zullen jaarmarkten er net zomin als, pakweg, bij mij in Moerzeke nog het hoogtepunt van het jaar vormen, zelfs al zouden de organisatoren ervan de Koerdisch-Turkse ‘Vlaams-nationalist’ die ook wat er nog rest van onze tradities graag een pad in de korf wil zetten de middelvinger tonen. Een scène als de volgende zou zich dan ook haast daadwerkelijk in Koerdistan, excuseer, Verwegistan kunnen afspelen: “‘s Zondags vóór de jaarmarkt, ‘s morgens, werd dat briefje bezorgd van deur tot deur, en na de hoogmis vonden de menschen dat in de herberg liggen. Zot als musschen smeten de jonge mannen hun petten op den grond van louter pret; ze sloegen op hun knieën en stampten met hun hielen op de straatkeien. Sommigen grepen een maat vast en sprongen in het ronde als wilde bokken. Ze riepen het mekaar toe van in de herbergdeur tot op de markt en in de straten: ‘Mannen, mannen, Boschbeek boven! Wij gaan ook eens iets krijgen! De spiegeltent van den Wildeman: stoelen met kussens heel de tent rond, gladde vloer en een orgel als een stadsfanfare! Laat ze maar komen! Boschbeek boven!’” Charmant, daar niet van, maar het feit dat Simons er in slaagt het feest in de tent bijna vijftig bladzijden te laten duren, is een grotere literaire prestatie dan het feit dat zelfs genoemde storm het schoon weer voor de personages niet kan doen eindigen.

De illustraties van Alfred Bogaerts - activist, lid van de Tweede Raad van Vlaanderen, van 1932 tot aan zijn pensioen in 1942 leraar aan de, overigens nog steeds bestaande, Joodse school Tachkemoni in Antwerpen maar desondanks na de Tweede Wereldoorlog zijn pensioen afgenomen – zouden nog een reden kunnen zijn om dit boekje in mijn kast te houden, maar dat lijkt me ook weer wat overdreven. Ik heb ze gezien en een aantal ervan waren zeer geslaagd; wie ooit dit boekje van me overneemt, kan er ook maar van genieten.

Björn Roose